Juf, ik heb een vraag!

Hoe werkt een windmolen? Waarom heet Nijmegen eigenlijk zo? Kinderen stellen veel vragen. Soms moeilijke vragen, waar je zelf nauwelijks het antwoord op weet. In het onderwijs wordt hier sinds een tijdje op ingespeeld.  Door ‘onderzoekend leren’ worden kinderen uitgedaagd om vragen te bedenken en deze ook zelf te beantwoorden. In het beste geval worden kinderen hierin vrij gelaten, maar in de praktijk zie je dat veel vragen van tevoren zijn bedacht door leerkrachten of methodemakers.

Motivatie
Onderzoekend leren heeft veel voordelen. Als je uitgaat van de vragen van kinderen, weet je zeker dat ze gemotiveerd zijn om het uit te zoeken. Voor de leerkracht is het ook fijn. Je hoeft niet altijd je methode te volgen, maar je kunt leerlingen begeleiden in hun zoektocht naar antwoorden. Daarnaast werkt het op een dieper niveau door in de ontwikkeling van kinderen. Ze moeten bijvoorbeeld in groepjes werken om een vraag te beantwoorden. Zo oefenen ze samenwerken. En ze leren dat op sommige vragen meerdere antwoorden mogelijk zijn.

Open deur
Maar er is wel een belangrijke kanttekening bij deze manier van werken, en dat lijkt misschien een open deur. Onderzoekend leren werkt alleen als je kinderen de juiste gereedschappen in handen geeft. Niemand wordt geboren als wetenschapper, je moet ook leren hoe je onderzoek doet. Hoe stel je een goede vraag, zijn je informatiebronnen betrouwbaar, hoe bedenk je een goede proef om iets te testen, hoe maak je een goede presentatie? Dat en nog veel meer moet de leerkracht uitleggen. Uit onderzoek blijkt verder dat het belangrijk is dat je het onderzoekend leren afwisselt met ‘ouderwetse’ lessen, begeleid leren.

Nieuwsgierigheid
Patsboem! maakte voor uitgeverij Malmberg lessen bij de zaakvakmethodes Naut, Meander en Brandaan, waarin onderzoekend leren wordt gebruikt. Deze lessen heten ‘de Uitdaging’. We verzonnen ook de Icecreamchallenge, waarbij kinderen worden uitgedaagd om een lekker ijsje te bedenken met groente erin. Maar het allermooiste is natuurlijk een manier om zaakvakken of wereldoriëntatie te geven op een manier waarbij je niet stuurt, maar uitgaat van de nieuwsgierigheid van kinderen. We hebben daar een plan voor, maar daar moet je nog even geduld voor hebben…

Verder lezen
* Handleiding onderzoekend leren voor leerkrachten van het Wetenschapsknooppunt Zuid-Holland.
* Het vragenmachientje helpt kinderen te bepalen of hun vraag een goede onderzoeksvraag is.
* Een pedagogisch-didactisch raamwerk voor leerkrachten bij het onderzoekend leren.